Flora beskidu sądeckiego

Flora Beskidu jest stosunkowo dobrze poznana. Wśród jej badaczy największe zasługi ma prof. Bogumił Pawłowski. Zawdzięczamy mu pracę o geobotanicznych stosunkach Sądecczyzny, które mimo upływu lat nie straciły na wartości.

Szata roślinna Beskidu jest stosunkowo dobrze poznana .Liczy ona około 1000 gatunków roślin kwiatowych rodzimych albo też zadomowionych.. Do tej liczby należy dodać ok. 500 gatunków porostów, 260 gatunków mszaków i 400 gatunków grzybów. Flora Beskidu Sądeckiego, pod względem swego składu nie odbiega od flor pasm górskich o podobnych wysokościach. Najbardziej interesującą grupę stanowi 115 gatunków górskich, bowiem wśród nich jest wiele rzadkich, bądź też różnicujących poszczególne pasma karpackie.

We florze Beskidu Sądeckiego brak jest endemitów, tj. gatunków ograniczonych tylko do określonego terenu, natomiast rosną trzy subendemity ogólnokarpackie: żywiec gruczołowaty Dentaria glandulosa, żywokost sercowaty Symphytum cordatum i świetlik tatrzański Euphrasia tatrae.

Gatunki wysokogórskie

Wśród gatunków górskich, najciekawsze, choć również mało liczne są gatunki wysokogórskie, reprezentowane przez grupę gatunków subalpejskich. Na terenie Beskidu Sądeckiego, gatunki te występują głównie w reglu górnym, ale niekiedy także w reglu dolnym. Do gatunków subalpejskich należą: fiołek dwukwiatowy Viola biflora, macierzanka halna Thymus alpestris, pięciornik złoty Potentila aurea, prosienicznik jednogłówkowy Hypochoeris uniflora, świetlik tatrzański Euprasia tatrae, tymotka halna Phleum rhaeticum,widlicz (widłak) alpejski Diphasiastrum alpinum, widliczka ostrozębna Seladinella selaginoides, wiechlina alpejska Poa alpina, gołek białawy Leucorchis albida, jaskier platanolistny Ranunculus platanifolius, karmnik skalny Sagina saginoides, miłosna górska Adenostyles alliariae, modrzyk górski Cicerbita alpina, omieg górski Doronicum austriacum, pępawa wielkokwiatowa Crepis conyzifolia, starzec górski Senacio subalpinus, szarota norweska Gnaphalium norvegicum, szczaw alpejski Rumex alpestris, wiechlina Chaixa Poa chaixi, wierzbownica mokrzycowa Epilobium alsinifolium, wietlica alpejska Athyrium distentifolium. Do gatunków wysokogórskich należy kuklik górski Genum montanum, który charakteryzuje się znacznie większym zasięgiem pionowym obejmującym w wyższych górach ( Tatry) strefę od regla górnego aż po piętro subniwalne. Gatunek ten przywędrował z zachodu i zasiedlił pasmo Radziejowej, nie dochodząc już do pasma Jaworzyny Krynickiej.

Interesujące jest także w Beskidzie Sądeckim rozmieszczenie gatunków wysokogórskich. Część z nich rośnie na najwyżej położonych halach i w lasach. Niektóre rośliny wysokogórskie rosną jednak poniżej ich normalnego zasięgu wysokościowego. Z takim zjawiskiem spotykamy się w paśmie Radziejowej w dolinie Starego i Sielskiego potoku, oraz na grzbiecie między nimi, położonym w przedziale wysokościowym 650-850 m n.p.m., gdzie rosną: kosatka kielichowa Tofieldia caliculata, wierzbownica mokrzycowa Epilobium alsinifolium, szarota norweska Gnaphalium norvegicum i fiołek dwukwiatowy Viola biflora. W paśmie Jaworzyny Krynickiej takie niskie placówki spotykamy w dolinie Łomniczanki, gdzie rośnie fiołek dwukwiatowy, oraz w okolicy Mochnaczki i Muszynianki, gdzie na młakach i źródliskach występujących w obrębie lasu, na wysokości 750 m n.p.m. są stanowiska licznych wysokogórskich gatunków ziołoroślowych.

Gatunki górskie

Wśród gatunków górskich dominują gatunki reglowe , a także ogólnogórskie co jest cechą wspólną wszystkich pasm beskidzkich. Do gatunków ogólnogórskich należą: ciemiężyca zielona Veratrum lobelianum, czosnek niedźwiedzi Allium ursinum, nerecznica szerokolistna Dryopterys dilatata, storczyk – gółka długoostrogowa Gymnadenia conopsea, podbiałek alpejski Homogyne alpina, chroniony wroniec widlasty Huperzia selago, rozchodnik karpacki Sedum farbaria i inne. Do gatunków reglowych należą zarówno gatunki pospolite, np.: jodła pospolita Abies alba, jawor zwyczajny Acer pseudoplatanus, olsza szara Alnus incana, żywiec sercowaty Symphtum cordatum, miesięcznica trwała Lunaria rediviva, oraz bardzo rzadkie, znane tylko z nielicznych stanowisk np. czosnek siatkowaty Allium victorialis, turzyca zwisła Carex pendula, wyblin jednolistny Malaxis monophyllos, poprotnica sudecka Cystopteris sudetica, pióropusznik strusi Matteutia struthioptreis i inne.

Gatunki górskie, na teren Beskidu Sądeckiego dotarły najczęściej z zachodu i południowego-zachodu. Z gatunków zachodniokarpackich przykładowo można wymienić przytulię okrągłolistną, pięciornika omszonego, ciemiężycę zieloną, kosmatkę żółtawą. Ze wschodu z pewnością przyszły trzy gatunki górskie: żywokost sercowaty, który sięga w Karpatach daleko na zachód, sałatnica leśna Aposeris foetida, która tylko w okolicy Nowego Sącza przekroczyła Dunajec i kostrzewa górska, której zasięg kończy się w paśmie Jaworzyny Krynickiej. Przyczyną tak małej liczby gatunków pochodzących ze wschodu jest obniżenie Karpat na terenie Beskidu Niskiego, które nie pozwalało na migrację gatunków wysokogórskich.

Gatunki ciepłolubne

Charakterystyczne jest występowanie w Beskidzie Sądeckim gatunków ciepłolubnych (kserotermicznych), które rozmieszczone są wzdłuż dolin Dunajca i Popradu. Niektóre gatunki przybyły tu wprost z południa, tzn. z terenu dzisiejszej Słowacji. Do gatunków tych należą: perłówka siedmiogrodzka Melica transsilvanica, przewiercień sierpowaty Bupleurum fajcatum, rumian żółty Anthemis tinctoria, koniczyna pannońska Trifolium pannonicum a być może także ciemiężyk białokwiatowy, oman wierzbolistny, pięciornik siwy i inne.

Gatunki rzadkie

Rzadkie gatunki roślin występujące w Beskidzie Sądeckim

Do najrzadszych gatunków należy pierwiosnek omączony Primula farinosa, który poza Beskidem Sądeckim obecnie nigdzie nie rośnie. Drugim takim gatunkiem jest Orchis greuteri odkryty w roku 1997 przez dr Szeląga w rezerwacie Barnowiec. Najbliższe stanowiska tego gatunku znajdują się na Słowacji. Niektóre z Gatunków uznawane w Beskidzie Sądeckim za rzadkie, mogą być częste w innych pasmach górskich, lub w innych częściach Polski. Borówka bagienna Vaccinium uliginosum znana jest tylko z jednego stanowiska na Jaworzynie Krynickiej jest pospolita na torfowiskach Kotliny Orawskiej i na Niżu Polskim. Podobnie jest z mięsożernym tłustoszem pospolitym Pinguicula vulgaris znanym z nielicznych stanowisk położonych w paśmie Radziejowej nad dopływami Grajcarka. Widlicz (widłak) alpejski Diphasiastrum alpinum, występujący na dwóch stanowiskach w paśmie Jaworzyny i ostrożeń dwubarwny Cirsium hellenioides znany jest z jednego stanowiska w paśmie Jaworzyny i jednego w paśmie Dubnego częste są w Tatrach. Czosnek siatkowy Allium viktorialis dość pospolity w pasmach Beskidów położonych dalej na zachód, w Beskidzie Sądeckim jest wielką rzadkością. Sałatnica leśna, której jedyne stanowisko w Beskidzie Sądeckim znajduje się w Parku Zdrojowym w Krynicy, jest rośliną pospolitą w Beskidzie Niskim i Bieszczadów. Wiele gatunków ma w Beskidzie Sądeckim jedno do pięciu stanowisk. Są to gatunki bardzo rzadkie. Mała liczebność populacji stanowi dla gatunków rzadkich duże zagrożenie, które (często poprzez działanie człowieka) może doprowadzić do ich wyginięcia.

Gatunki ginące i wymierające

Wymieranie gatunków roślin naczyniowych jest w Polsce zjawiskiem znanym. Przyczyn należy szukać w wielu czynnikach, między innymi w gwałtownym rozwoju przemysłu i zanieczyszczeniem atmosfery, zakwaszeniu gleby, intensywnemu nawożeniu nawozami sztucznymi i nadużywaniu środków ochrony roślin, lub też zaniechania użytkowania łąk, osuszania siedlisk itp. Spośród gatunków występujących na tereni Beskidu Sądeckiego tylko dwa zostały wymienione w „Polskiej Czerwonej Księdze Roślin”, jako narażone na wyginiecie. Jest to pierwiosnek omączony Primula farinosa, który z terenu Polski znany był z 9 stanowisk, a obecnie rośnie tylko na jednym położonym w paśmie Radziejowej. Drugi z gatunków – cebulica dwulistna Scilla bifolia, ginie na Śląsku, natomiast jedyne zachowane stanowisko /w dolinie Popradu/ utrzymuje się bez zmian i nie jest zagrożone. W związku ze zmianą uprawy roślin wymierają także kąkol polny i mieczyk dachówkowaty. W znacznym stopniu ograniczeniu uległa liczebność storczyków, które 20 – 30 lat temu były ozdobą łąk i, polan i hal, a obecnie na wielu z nich zaginęły zupełnie.