Dolina Uhryńskiego potoku
Ścieżka geologiczna w Uhryniu

Charakterystyka obiektu

Uhryń – wieś położona w Beskidzie Sądeckim, w gminie Łabowa, w dolinie Uhryńskiego potoku. Zajmuje powierzchnię 1177,4 ha. W chwili obecnej zamieszkuje ją 85 mieszkańców.
Nazwa Uhryń pochodzi najprawdopodobniej od przezwiska lub określenia plemiennego pierwszego właściciela lub osadnika. Dawniej nazwą Uhryń określano Węgrzyna (Urzyna). Zatem może pierwszymi mieszkańcami Uhrynia byli Węgrzy. W “Inwentarzu Klucza Nawojowskiego” w 1651 roku jest wzmiankowany Uryn Wyżny i Niżny, a w 1673 roku naliczono 73 osoby opodatkowane. Ze spisu w latach 1880/83 wieś Uhryń zamieszkiwało 545 grekokatolików (80 domów). Tak więc pod koniec XIX wieku Uhryń był duża wsia łemkowską, której ludność zajmowała się głównie rolnictwem, leśnictwem i prostym rzemiosłem na własne potrzeby.
W wyniku akcji Wisła z terenu powiatu Nowy Sącz opuściło łemkowszczyznę i wyjechało do ZSSR 17740 osób, a na Ziemie Odzyskane wyjechało 8652 osoby. Opustoszał również i Uhryń, i do dnia dzisiejszego nie odzyskał on dawnej świetności.

Dzisiaj Uhryń to jakby zapomniana mała wioska o przepięknym położeniu i wielkim bogactwie przyrodniczym doskonale nadająca się na tereny dla agroturystyki.

Cele i założenia ścieżki geologicznej

Ścieżka przyrodniczo dydaktyczna to szereg urządzeń pomagających w poznawaniu gatunków roślin i zwierząt, niektórych praw i procesów obiegu materii, na podstawie konkretnych miejsc po których prowadzi ścieżka. To trasy najczęściej turystyczne, które przez odpowiedni dobór treści służy samokształceniu lub nauczaniu, w warunkach stworzonych przez naturę, na podstawie informacji zawartych w przewodniku lub przedstawionych na tablicach informacyjnych.

W aktualnie uprawianej turystyce przypisuje się pierwszeństwo elementom wysiłku fizycznego nad intelektualnym (poznawczym). A przecież turystyka wyrosła na gruncie poznawczym jakim jest rozwijanie osobowości i zdobywanie wiedzy. Reakcja wysiłkowa powinna się odbywać na terenach przekształconych i zaadoptowanych przez człowieka do tego celu, takich jak boiska, sale gimnastyczne, nartostrady, tory wodne itp. Szlaki turystyczne powinny służyć turystyce poznawczej, zwłaszcza jeżeli prowadza przez ciekawe obszary przyrodnicze. Masowy ruch turystyczny to jedna z nowych dziedzin działalności człowieka, w których przez odpowiednie działania można uzyskać wysokie efekty w dydaktyce przyrodniczej, zwłaszcza jeśli wykonamy odpowiednie przygotowanie terenu oraz opublikujemy materiały dydaktyczne. I temu celowi służą ścieżki przyrodniczo – edukacyjne na całym świecie.

Adresatem niniejszego projektu ścieżki geologicznej będą ci, którzy przyjadą w ramach agroturystyki na wypoczynek do Uhrynia i pobliskich wiosek. Jest ona skierowana zwłaszcza do odbiorcy indywidualnego, który pragnie poszerzyć lub pogłębić swoja wiedzę przyrodniczą (geologiczną) poprzez samokształcenie. Przy okazji będzie mógł pogłębić swoja wiedzę na temat odległej historii tych miejsc oraz okolicy. Trasa ścieżki będzie uniwersalnie oznaczona poprzez namalowane biało-zielone kwadraty. Przystanki będą oznakowane liczbami arabskimi, autor projektu proponuje przewodnik po ścieżce w formie składanki z mapą trasy i krótkimi opisami przystanków.

Długość ścieżki około 3 km, czas przejścia dla przeciętnego wędrowca od 1,5-2,0 godziny. Na trasie umieszczonych będzie 11 przystanków z opisami najatrakcyjniejszych elementów geologicznych, na zapoznanie się z informacjami na przystankach potrzeba około 10-15 minut. Dwa przystanki o numerach 10, 11 są nieco oddalone od przełomu Uhryńskiego potoku i można je zwiedzać przy okazji innych celów wycieczki.

Charakterystyka geologiczna obiektu

Beskid Sądecki położony jest pomiędzy doliną Kamienicy Nawojowskiej, a doliną Dunajca ograniczająca go od zachodu wzdłuż przełomowego odcinka od Gorców i od północy od Pogórza Łąckiego (Beskid Wyspowy) oraz Kotliny Sądeckiej.
W skład Beskidu Sądeckiego wchodzą dwa główne pasma górskie rozdzielone głęboko wcięta doliną Popradu: wschodnie pasmo Jaworzyny Krynickiej (1114 m n.p.m.) i leżące na zachodzie pasmo Radziejowej (1265 m n.p.m.).

Pod względem budowy geologicznej Beskid Sądecki znajduje się w strefie występowania największej i najbardziej wewnętrznej płaszczowizny Karpat zewnętrznych – płaszczowizny magurskiej. Z czterech podjednostek tektoniczno-facjalnych wydzielonych w obrębie tej płaszczowizny: krynickiej, sądeckiej, gorlickiej i Siar; na obszarze Beskidu Sądeckiego występują dwie: krynicka i sądecka (bystrzycka). Podjednostka sądecka (bystrzycka) położona jest na północy i nasunięta jest na nią od południa podjednostka krynicka. Dyslokacja rozdzielająca te sfery przebiega na lini Jazowsko-Ryczanów-Łosie-Tylicz.
Obydwie podjednostki różnią się facjalnym wykształceniem osadów, który zaznacza się głównie występowaniem charakterystycznych margali łąckich w obrębie formacji magurskiej strefy sądeckiej, przy ich niemal całkowitej redukcji w obrębie tworzących krynicką strefę facjalną. Również paleogeniczne łupki pstre typowe dla średnio i cienkoławicowego fliszu strefy sądeckiej, są prawie nieobecne w profilu analogicznych utworów strefy krynickiej.

Aby poznać chociaż w stopniu podstawowym zawiłości budowy geologicznej Beskidu Sądeckiego projektujemy właśnie ścieżkę geologiczną w dolinie uhryńskiego potoku. Albowiem w głęboko wciętym, krętym dolnym biegu potoku odsłania się niemal w sposób ciągły profil stromo sfałdowanych utworów wczesnego eocenu podjednostki sądeckiej formacji magurskiej.
Obejmuje on utwory stropowej części warstw inoceramowych, osady formacji łupków z Łabowej i formacji beloweskiej. Są to najlepsze odsłonięcia paleogenu strefy sądeckiej, oprócz wysokiej rangi znaczenia geologicznego posiada również duże walory krajobrazowe. Projektowana ścieżka geologiczna oparta jest na materiałach i opracowaniu Węcławik S., 1969 b wycieczka 24. Łabowa-dolina potoku Łabowiec-potok Uhryń-Kotów-Łabowa. W: przewodnik geologiczny po zachodnich Karpatach fliszowych.

Opisy (charakterystyka) przystanków

Ścieżka geologiczna rozpoczyna się przy drodze Łabowa-Uhryń po minięciu gajówki po lewej stronie drogi będzie utworzony mały parking o powierzchni około 5 arów znajdować się będą miejsca postojowe dla trzech samochodów osobowych oraz tablica informacyjna o przebiegu ścieżki oraz jej celach.
Idąc od drogi w kierunku potoku Uhryń w odległości około 400 m od punktu wyjścia a około 120 m poniżej prawego małego dopływu potoku Uhryń znajduje się przystanek nr 1.

Przystanek 1

W tym miejscu widać w dnie i prawym brzegu potoku ławicę silnie zdiagenezowanych ciemnych łupków i typowych margli łąckich. Margle którym towarzyszą cienkoławicowe piaskowce, stanowią najniższą cześć ogniwa margli łąckich.

Schodzimy w dół potoku, przy następnym gwałtownym zakrecie potoku ku północnemu-wschodowi znajduje się przystanek nr 2.

Przystanek 2

W skarpie lewego brzegu widoczne są średnio i grubo ławicowe, stromo nachylone piaskowce zaburzone spływami podmorskimi, należące do warstw beloweskich. W południowej części tego odsłonięcia na uwagę zasługuje piaskowiec o płytowej rozdzielczości oraz słabo zdiagenezowane piaskowce, które po zwietrzeniu rozsypują się na luźny piasek zawierający dużą ilość blaszek miki.

Po przejściu dwóch większych zakrętów dochodzimy do miejsca gdzie potok (na odcinku około 80m) płynie na północ, gdzie usytuowano przystanek nr 3

Przystanek 3

W lewym brzegu potoku widoczne są cienkie ławice warstw beloweskich, zapadające się normalnie pod katem około 55 stopni na południe, ułożone subsekwentnie do doliny rzeki. Na górnych powierzchniach piaskowców obserwuje się charakterystyczne owalne zagłębienia, opisane jako ślady ryb pływających ponad świeżym osadem.

Po przejściu w dół potok skręca w kierunku wschodnim gdzie znajduje się przystanek nr 4.

Przystanek 4

W małym odsłonięciu na łagodnym zakolu potoku widoczny cienki pakiet łupków czerwonych o nieustalonym pochodzeniu geologicznym. Bezpośrednio za odsłoniętymi łupkami w prawym wysokim brzegu usytuowana jest ekspozycja nr 5.

Przystanek 5

Na wysokim brzegu widoczne są stromo stojące warstwy beloweskiej, ścięte od góry i przykryte gliniasto-żwirowymi osadami czwartorzędu. W skład tych warstw wchodzą cienkie ławice piaskowców poprzegradzane łupkami. Spągowe powierzchnie ławic, pokryte bogatym zespołem hieroglifów pochodzenia organicznego, ostro odcinającymi się od leżącymi pod nimi łupków. W części górnej obserwuje się ciągłe przejścia od nierównej powierzchni piaskowców do wyżej lezących niebieskawych i zielonawych łupków. Cechą charakterystyczną tych piaskowców jest ich zielonkawy kolor oraz kostkowa oddzielność. 

Po zakręcie potoku w kierunku północno-wschodnim po kilkunastu metrach dochodzimy do ekspozycji nr6

Przystanek 6

W tym miejscu na odcinku około 150 m widoczne są bardzo dobrze odsłonięte pstre łupki – leżące pod warstwami beloweskimi. Przejście od warstw beloweskich do łupków pstrych jest ciągłe. Poprzekładane wzajemne czerwone, zielone i niebieskie łupki z wkładkami cienkich, drobnoziarnistych, zielonawych piaskowców – tworzą charakterystyczny barwny “pasiak”.

Potem potok skręca gwałtownie na wschód i w tym miejscu usytuowany jest przystanek nr 7.

Przystanek 7

Oglądamy tutaj znajdujące się w skarpie potoku odsłonięcia pstrych łupków. W profilu tych łupków, o przeważającej czerwonej barwie, obserwuje się cienkie (nie przekraczające 5 cm miąższości) ławiczki, niekiedy soczewki zielonych piaskowców.

Od odsłonięcia łupków czerwonych idziemy na południowy-wschód niskim tarasem, gdzie w odległości około 100 m ustawiono przystanek nr 8.

Przystanek 8

W zakolu potoku widoczny jest charakterystyczny “pasiak” pstrych łupków, o biegu pokrywającym się z kierunkiem koryta rzeki. W bardzo dobrze odsłoniętym prawym brzegu potoku obejrzeć można serię łupków pstrych, niekiedy z licznymi wkładkami cienkoławicowych piaskowców. Łupki zaburzone są małymi uskokami poprzecznymi, których szczeliny wypełnione są często kalcytami.

Schodząc niżej wzdłuż potoku, gdzie droga polna przechodzi przez potok ustawiony jest przystanek nr 9.

Przystanek 9

W potoku widoczne są niebieskawe łupki i drobnoziarniste, stalowoszare, mikowe, wapniste piaskowce ze szczelinami pęknięć wypełnionymi kalcytem (strzałka kalcytowa). Położenie tych warstw przypuszczalnie, że są to warstwy inoceramowe leżące pod łupkami pstrymi.

Po obejrzeniu przystanku nr 9 wracamy do parkingu (miejsca rozpoczęcia i zakończenia ścieżki) górnym grzbietem potoku od strony południowo-wschodniej.

Dwa przystanki ścieżki (przystanek 10 i przystanek 11) zostały zaprojektowane w znacznej odległości od przełomu uhryńskiego potoku, lecz ze względu na ciekawa ekspozycję zostały przygotowane do obejrzenia w ramach projektowanej ścieżki.

Przystanek 10

We wsi Łabowa, w pobliżu mostu, w brzegach i dnie Kamienicy Nawojowskiej widoczne są warstwy beloweskie złożone z cienkoławicowych, drobnoziarnistych piaskowców z licznymi hieroglifami pochodzenia organicznego na dolnych powierzchniach ławic, poprzekładanych niebieskawymi i zielonymi łupkami. Wśród tych osadów tkwią ławice jasnych, twardych, muszlowo łupiących się margli.

Przystanek 11

W potoku Uhryń, za mostkiem znajdującym się około 50 metrów od gajówki, widoczne są odsłonięcia piaskowców z wkładkami margli łąckich. Skały maja rozciągłość równoleżnikowa, a hieroglify znajdują się od strony północnej. Piaskowce są średnio i gruboławicowe barwy żółtawej lub zielonoszarawej. Na dolnych powierzchniach piaskowców obserwuje się dużą ilość hieroglifów przeważnie pochodzenia mechanicznego. Margle łąckie widoczne są w dnie i prawym brzegu potoku. Są one szare, po zwietrzeniu przybierają jasny, niekiedy żółtawy kolor i rozsypują się na ostrokrawędzisty rumosz.